WORKSHOP QUỐC TẾ "MANGROVE HORIZONS" - HÀNH TRÌNH TÍCH HỢP DỮ LIỆU KHÔNG GIAN VÀ ĐỒNG KIẾN TẠO CÙNG CỘNG ĐỒNG BẢN ĐỊA

Đứng trước những thách thức sinh tồn từ biến đổi khí hậu và sự suy thoái nghiêm trọng của hệ sinh thái ven biển, Đồng bằng sông Cửu Long đòi hỏi những giải pháp phục hồi hạ tầng lục - lam bền vững, vượt ra khỏi các bản vẽ lý thuyết. Khẳng định cam kết kiến tạo sự phát triển bền vững, Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH), Viện Đô thị Thông minh và Quản lý (ISCM), Sáng kiến Women4Mangrove (W4M) và Đại học Zurich (UZH) đã tổ chức thành công chuỗi Workshop Quốc tế và Khảo sát thực địa "Mangrove Horizons". Sự kiện đã thiết lập một nền tảng đối thoại liên ngành xuất sắc, nơi công nghệ không gian, tri thức bản địa và tiếng nói cộng đồng giao thoa.

Kế thừa triết lý "Tư duy toàn cầu - Hành động địa phương" (Glocal) và tinh thần đổi mới sáng tạo, Mangrove Horizons không chỉ là một hội thảo học thuật truyền thống. Đây là một hệ sinh thái đối thoại đa chiều, ứng dụng triệt để phương pháp nghiên cứu thực tiễn (practice-based) thông qua mô hình Phòng thí nghiệm sống (Living Lab).

Sự kiện tạo cơ hội chưa từng có để các nhà nghiên cứu, chuyên gia, chính quyền địa phương và đặc biệt là cộng đồng bản địa cùng ngồi lại, tháo gỡ hoàn toàn các rào cản học thuật. Mục tiêu cốt lõi là chuyển hóa các phân tích dữ liệu viễn thám phức tạp, ý tưởng phục hồi hệ sinh thái và tư duy lấy con người làm trung tâm thành những mô hình có hiệu quả.

Các đại biểu, diễn giả và Ban tổ chức tại Hội thảo Quốc tế "Mangrove Horizons", khởi đầu cho chuỗi hành trình kết nối tri thức khoa học và cộng đồng.

Khơi nguồn Dữ liệu số, Đối thoại Chính sách và Sự thấu cảm Nghệ thuật

Hành trình kiến tạo sức bật vùng bờ khởi nguồn bằng sự kiện Hội thảo Quốc tế diễn ra tại Cơ sở B (UEH). Các chuyên gia, nhà khoa học đã cùng nhau bóc tách bức tranh đa chiều của vùng ven biển thông qua sự giao thoa độc đáo giữa "Hi-Tech và Hi-Touch" - nơi công nghệ trực quan hóa sinh thái thủy văn bằng viễn thám song hành cùng sức mạnh nội sinh của những người phụ nữ giữ rừng. Sau phần kết nối và phát biểu khai mạc từ đại diện UEH và UZH, hội thảo chính thức bước vào nghị sự với bài phát biểu mang tầm nhìn chiến lược về Mô hình Mekong Delta Living Lab từ TS. Phan Mạnh Hùng.

Mạng lưới chuyên gia và nhà khoa học đã cùng nhau bóc tách bức tranh đa chiều của vùng ven biển thông qua 3 phiên chuyên đề cốt lõi:

•  Chủ đề 1 (Hi-Tech vs. Hi-Touch): Sự giao thoa mang tính biểu tượng giữa công nghệ trực quan hóa sinh thái thủy văn bằng vệ tinh và sức mạnh nội sinh, sự bền bỉ của những người phụ nữ giữ rừng thông qua dự án “Strong Roots, Strong Women”.

• Chủ đề 2 (Mô hình Sinh kế trong Phục hồi):  Đi sâu vào phân tích bài toán kinh tế học phục hồi, đổi mới xã hội qua mạng lưới du lịch học tập cộng đồng và các giải pháp thuận tự nhiên tích hợp hệ sinh thái rừng ngập mặn vào nuôi trồng thủy sản bền vững.

•  Chủ đề 3 (Tương lai Rừng ngập mặn): Đưa ra các mô phỏng sinh thái và vật lý cửa sông dưới sức ép khốc liệt của nước biển dâng và tác động nhân tạo.

Bên cạnh đó, phiên Đối thoại Chính sách đã tạo ra cầu nối thảo luận cơ chế chuyển hóa khoa học thành hành động bảo tồn thực tiễn. Bên cạnh không gian trao đổi học thuật của sự kiện, “Triển lãm ảnh Rừng ngập mặn” đã mang đến một lát cắt nghệ thuật thực chứng đầy chất cảm. Hơn cả những khung hình, triển lãm là một khúc ca thị giác dẫn dắt người xem đi theo vòng đời của một cây giống – từ lúc cắm rễ vào cội nguồn bùn đất, vươn mình qua con nước triều cường, cho đến khi trở thành điểm tựa sinh kế vững chắc tại châu thổ lao động.

Chuyển hóa từ các lý thuyết nền tảng, một trong những hoạt động nổi bậc của chuỗi tọa đàm học thuật chính là không gian "World Café". Tại đây, các diễn giả, chuyên gia, nhà hoạch định chính sách, và nhà tổ chức cộng đồng đã xích lại gần nhau để "đồng sáng tạo" (co-creation) với năm trụ cột nghiên cứu chiến lược đã được phác thảo cặn kẽ: (1) Tổn thương vùng bờ & Thích ứng khí hậu, (2) Sinh thái phục hồi & Đa dạng sinh học, (3) Quản trị cộng đồng & Kinh tế, (4) Giáo dục môi trường & Khoa học công dân, và (5) Chia sẻ dữ liệu & Nguồn tài trợ tương lai. 

 Hành trình Giao lưu Văn hóa và Hành động Thực chứng cùng Cộng đồng

Chuyển dịch từ không gian học thuật sang phương pháp "thực chứng" (Practice-based), mạng lưới chuyên gia quốc tế tiến về phía Nam, đi xuyên qua Sóc Trăng để bước vào Phòng thí nghiệm sống (Living Lab) tại Cù Lao Dung. Quá trình thấu hiểu bối cảnh địa phương được bắt đầu bằng chuyến đi thăm Chùa Khmer Hạnh Phúc tăng - Kos Tung. Tại đây, các đại biểu quốc tế được hòa mình vào không gian tín ngưỡng, kiến trúc và đời sống tinh thần đặc sắc của người dân bản địa. 

Hành trình thực chứng tiếp tục đưa đoàn đi thăm rừng ngập mặn. Bằng những chuyến đi thuyền len lỏi dưới tán cây và những bước chân thăng bằng trên chiếc cầu tre xuyên rừng rợp bóng mát, các chuyên gia đã tiến vào lõi hệ sinh thái. Không chỉ có thể quan sát cấu trúc thực vật - thủy văn, đoàn còn được trải nghiệm sâu sắc mô hình giáo dục môi trường do chính những người nông dân giữ rừng diễn giải.

Sự gắn kết với không gian văn hóa bản địa càng thêm bền chặt trong buổi tối tại Apsara Homestay. Bữa tối đã diễn ra trong bầu không khí ấm áp, khi các nhà khoa học, đại diện chính quyền và cộng đồng cùng hòa nhịp trong những điệu múa Khmer và âm nhạc truyền thống rộn ràng. 

Ngay sau đó, phiên Đối thoại Cộng đồng đã trở thành không gian trao quyền đích thực. Tại Vườn ươm và Trung tâm Cộng đồng W4M, ranh giới giữa nhà khoa học và người nông dân hoàn toàn bị xóa nhòa qua các hoạt động với cộng đồng. Phiên "Đối thoại Cộng đồng" đã trở thành không gian trao quyền mạnh mẽ, nơi những tri thức sinh thái bản địa và những áp lực sinh kế thực tế được chia sẻ trực tiếp từ người dân. 

Đặc biệt, cũng chính tại buổi đối thoại này, Tiến sĩ Leon Hauser từ phía Đại học Zurich (UZH),  đã mang đến và tận tay trao tặng cộng đồng địa phương giải pháp công nghệ bầu ươm cây tự phân hủy làm từ vỏ khoai tây. Sáng kiến thiết thực này nhằm mục tiêu hướng đến thay thế túi nilon ươm giống truyền thống, giúp công tác trồng rừng ngập mặn của bà con ngày càng trở nên bền vững, không rác thải nhựa và thân thiện tuyệt đối với môi trường.

Hưởng ứng lời kêu gọi hành động, các đại biểu quốc tế đã xắn tay áo lội bùn, trực tiếp đi trồng rừng ngập mặn cùng chính quyền và bà con địa phương, gieo mầm cho những vạt rừng chắn sóng tương lai. 

Đúc kết Di sản Nghiên cứu và Vạch ra Hành động Tương lai tại UEH Mekong

Mang theo những chất liệu sống động từ thực địa, trải nghiệm lấm bùn và cái bắt tay chặt chẽ với người dân, hành trình hội tụ về cơ sở UEH Mekong (Vĩnh Long) để tổng kết lại sự kiện. Mở đầu ngày làm việc, các đại biểu được lắng nghe bức tranh toàn cảnh và định hướng của Sáng kiến Mekong Delta Living Lab từ các đối tác TU Delft, ICOE, TLU và HUNRE.

Sau phần tham quan không gian triển lãm tại sảnh, các đại biểu bước vào phiên Write-shop với 5 chủ đề cốt lõi đã phác thảo, các chuyên gia đã chuyển hóa chúng thành các khung nghiên cứu hành động cụ thể, vạch ra các cơ hội xuất bản bài báo khoa học chung và giải quyết các bài toán tài trợ chiến lược nhằm duy trì Mạng lưới Bảo tồn Rừng ngập mặn dài hạn.

 Sự kiện "Mangrove Horizons" là bước chuyển mình từ các lý thuyết nghiên cứu về hệ sinh thái rừng ngập mặn sang một mạng lưới thực hành kết nối liên ngành sắc bén và bền chặt. Bằng việc kết hợp công nghệ không gian số hiện đại, thiết kế cảnh quan thích ứng và sự tham gia sâu rộng, bình đẳng của cộng đồng bản địa, UEH và các đối tác tiếp tục khẳng định cam kết kiên định trong việc kiến tạo những vùng ven biển có khả năng chống chịu cao, vững bước trên hành trình hướng tới tương lai phát triển bền vững.