Workshop Quốc Tế: Thiết Kế Đô Thị Hướng Đến Phát Triển TOD

Workshop “Thiết kế Đô thị Định hướng Phát triển Mô hình TOD” (Transit-Oriented Development) diễn ra từ ngày 5-9/9/2025 giữa sinh viên Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh và Đại học Thammasat (Thái Lan), nhằm cung cấp cơ hội trải nghiệm thực tế và xây dựng các phương án quy hoạch căn bản cho khu đô thị Trường Thọ theo mô hình TOD. Với sự vận hành chính thức của tuyến metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) từ ngày 22/12/2024, TP. HCM đang đứng trước cơ hội và thách thức trong việc phát triển các khu vực đô thị xung quanh các nhà ga metro thành những không gian đô thị nén, sáng tạo và bền vững. Workshop không chỉ giúp sinh viên phân tích thực trạng, tham khảo các case study quốc tế, mà còn đề xuất tầm nhìn và giải pháp konkrét để Trường Thọ chuyển đổi từ vùng đất “xám”, công nghiệp, hạ tầng thiếu đồng bộ thành đô thị chất lượng sống cao, gần gũi môi trường và có khả năng thích ứng với áp lực dân số và giao thông.

Sự cấp thiết của các đề xuất phát triển đô thị nén theo mô hình TOD tại TP Hồ Chí Minh

Trong bối cảnh đô thị TP. Hồ Chí Minh đang chịu áp lực lớn về ùn tắc, ô nhiễm, mất cân bằng phát triển, việc chuyển đổi mô hình phát triển đô thị có trọng tâm vào giao thông công cộng (TOD) được xem là một hướng đi chiến lược. Sau khi tuyến Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) chính thức đi vào hoạt động thương mại từ ngày 22/12/2024, TP. HCM đã khẳng định cam kết đầu tư vào giao thông công cộng và thúc đẩy phát triển đô thị theo định hướng TOD.

TP. HCM đã và đang lên kế hoạch triển khai nhiều mô hình TOD dọc tuyến Metro số 1 và các tuyến metro tiếp theo, như Metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương). Ví dụ cụ thể: khu vực quanh ga Phước Long thuộc phường Trường Thọ và Phước Long A, khu đất Nông trường Dừa, khu đất tại phường Long Bình được định hướng phát triển đô thị. Thành phố cũng đã xây dựng quy chế để phát triển “đô thị nén” dọc các tuyến metro, kết nối khu dân cư, nhà ga, đường bộ phụ trợ, bãi đỗ xe buýt, và các dịch vụ đa năng trong bán kính hợp lý (ví dụ tầm đi bộ khoảng 400-800 m đến nhà ga) để người dân có thể tiếp cận bằng phương tiện công cộng và đi bộ.

Hình 1. Sinh viên nghe hướng dẫn về việc đi khảo sát tại khu vực Trường Thọ, TP Hồ Chí Minh

Workshop Thiết kế Đô thị Định hướng Phát triển Mô hình TOD: Trải nghiệm học tập quốc tế giữa UEH và Thammasat

Workshop diễn ra từ ngày 5-9/9/2025, với 20 sinh viên (10 Việt Nam, 10 Thái Lan). Nghiên cứu tập trung vào khu vực Trường Thọ, một khu đất có nhiều tiềm năng TOD dọc tuyến Metro số 1 (ga Phước Long nằm ngay tại Trường Thọ là vùng ưu tiên TOD).

·        Ngày 1: Gặp gỡ, chia nhóm, khảo sát thực tế Trường Thọ. Các sinh viên sử dụng phương tiện công cộng (xe buýt kết nối, metro) đến khu vực khảo sát, rồi đi bộ để quan sát môi trường hiện trạng, hạ tầng, mật độ xây dựng, kết nối giao thông, chất lượng không gian công cộng và đời sống người dân xung quanh.

Hình 2. TS. Adrian Lo, giảng viên Việt Nam, cùng đoàn sinh viên Việt Nam, Thái Lan tại ga Metro Bến Thành, TP Hồ Chí Minh.

·        Ngày 2: Tổng hợp hiện trạng, mapping khu vực, phân tích vấn đề. Tham khảo các case study quốc tế về TOD và các bài học từ Metro số 1 tại TP. HCM: về tiện ích đi bộ trong bán kính 400-800m đến ga, về việc phát triển các đô thị nén với chất lượng sống cao tại nhiều quốc gia: Singapore, Đức, Tây Ban Nha, Malaysia, Nhật Bản, Trung Quốc,…

·        Ngày 3: Trải nghiệm văn hóa đô thị TP. HCM để tăng sự hiểu biết về văn hóa – xã hội và đặc điểm đô thị, từ đó có cách nhìn sâu hơn khi thiết kế đô thị phù hợp với đặc trưng địa phương.

Hình 3. NCS.TS Amika, Đại học Thammasat hướng dẫn sinh viên thực hiện tham khảo cơ sở thực tiễn.

·        Ngày 4: Làm việc chuyên sâu tại UEH cơ sở V, phân tích SWOT của khu Trường Thọ: điểm mạnh (vị trí gần ga, đất còn khả năng chỉnh trang, nhu cầu ở và dịch vụ lớn), điểm yếu (hạ tầng chưa hoàn chỉnh, kết nối bước đầu, đất công nghiệp/đất xám, quy hoạch chưa đồng bộ), cơ hội (chính sách TOD mới, đầu tư metro, quan tâm nhà đầu tư, đấu giá đất bám metro) và thách thức (chi phí, pháp lý, chống ngập, điều kiện môi trường, thiên tai, thời tiết). Đưa ra tầm nhìn phát triển đô thị Trường Thọ theo định hướng TOD: đô thị nén, đa chức năng, thân thiện môi trường, dễ tiếp cận phương tiện công cộng, nhiều không gian xanh, tiện ích công cộng.

Hình 4. Sinh viên Việt Nam và Thái Lan làm việc nhóm để phác thảo phương án thiết kế đô thị.

·        Ngày 5: Thiết kế master plan, đề xuất các concept TOD cụ thể: ví dụ chuyển đổi đất công nghiệp/ đất xám thành nhà ở hỗn hợp, thương mại, công viên & không gian mở, kết nối với ga metro, các tuyến buýt & đường đi bộ – xe đạp; đề xuất mạng lưới giao thông phụ trợ, hệ thống thu hút người dân đi bộ; đề xuất cách xử lí thoát nước, chống ngập; đề xuất cơ chế khai thác quỹ đất bám dọc ga để tạo vốn đầu tư hạ tầng & dịch vụ. Thuyết trình các phương án sáng tạo trước hội đồng.

Hình 5. Sinh viên Việt Nam báo cáo về giải pháp và đề xuất mô hình TOD cho khu vực Trường Thọ, TP Hồ Chí Minh.

Workshop không chỉ giúp sinh viên hai trường đại học tiếp cận kiến thức quy hoạch hiện đại, mà còn là dịp rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện, làm việc nhóm quốc tế, và đặc biệt là nâng cao nhận thức về trách nhiệm của người trẻ đối với sự phát triển đô thị bền vững. Các ý tưởng đưa ra trong workshop có thể trở thành nguồn cảm hứng cho các dự án thực tế trong tương lai, góp phần hình thành một TP. Hồ Chí Minh đáng sống, thông minh và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước đưa metro vào đời sống đô thị, việc nghiên cứu và áp dụng mô hình TOD là xu hướng tất yếu. Workshop lần này đã chứng minh rằng, sinh viên – những nhà quy hoạch, kiến trúc sư và nhà thiết kế đô thị tương lai – hoàn toàn có thể trở thành nhân tố quan trọng trong tiến trình kiến tạo thành phố thông minh.